Hangi mahkeme hangi davalara bakar?

 

Mahkemelerin baktığı davaları düzenleyen kurallara “mahkemelerin görevi” denir.

Hangi davaya hangi mahkemenin bakması gerektiği kanunla düzenlenmiştir ve başka mahkemede dava açmanız mümkün değildir. Görevsiz mahkemede, yani yanlış mahkemede, dava açarsanız davanız görülmez. Bunun için doğru mahkemeyi seçmek hayati önem arz etmektedir.

Şimdi tek tek mahkemelerin görevlerine bakalım.

 

Mahkemelerin görevleri

 

ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ NEDİR? ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ HANGİ DAVALARA BAKAR?

Asliye hukuk mahkemesi dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarla, şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkemedir.

Asliye hukuk mahkemesi diğer hukuk mahkemelerinin görevine girmeyen bütün davalara bakar. Bu sebeple açmak istediğiniz dava sulh hukuk mahkemesi, Aile mahkemesi, Ticaret mahkemesinin görevine girmiyorsa davanızı asliye hukuk mahkemesinde açmalısınız. Öncelikle açmak istediğiniz davanın diğer mahkemelerin görevi olup olmadığını incelemeniz gerekmektedir.

Asliye hukuk mahkemesinin görevleri

Genel olarak Asliye hukuk mahkemesi görevleri şu tür davalardır:

  • Alacak davası
  • Tapu iptal ve tescil davası
  • Haksız işgal davası
  • Zilyetliğin tespitine ilişkin davalar
  • Menfi tespit ve istirdat davası
  • Tapuya şerh verilmesi veya şerhin kaldırılması davası
  • Maddi manevi tazminat davası
  • Mirastan mal kaçırma davası
  • İtirazın iptali davası
  • Kamulaştırmasız el atma davası
  • Ad ve soyadı değişikliği ile nüfus kaydının düzeltilmesine dair davalar
  • Mirasta tenkis davası
  • Vasiyetnamenin iptali davası
  • Miras sözleşmesinin iptali
  • Mirasçılıktan çıkarma veya çıkarmanın iptali davası

 

 

SULH HUKUK MAHKEMESİ NEDİR? SULH HUKUK MAHKEMESİ HANGİ DAVALARA BAKAR?

Sulh hukuk mahkemesi her adliyede bulunması mecbur olan temel iki hukuk mahkemesinden birisidir.

Sulh hukuk mahkemesi neye bakar sorusunun cevabı kanunda tek tek yazılmıştır. Bu mahkemeler kanunda yazan davalardan başka bir davaya bakamazlar. Açmak istediğiniz davanın sulh hukuk mahkemesi görevleri arasına girip girmediğini öğrenmeniz gerekmektedir. Eğer görevleri arasında sayılmışsa sulh hukuk mahkemesinde davanızı açmalısınız. Eğer davanız bu davalardan biri değilse Asliye hukuk veya ihtisas mahkemelerinden birinde açmalısınız.

Sulh hukuk mahkemesinin baktığı davalar

Sulh hukuk mahkemesi görevleri genel olarak şunlardır:

  • Kiralananın tahliyesi davası
  • Kira ilişkisinden kaynaklanan tespit davası
  • Kira bedelinin uyarlanması davası
  • Kira sözleşmesinin iptali
  • Kat mülkiyetinden kaynaklanan davalar
  • İzale-i şüyu (ortaklığın giderilmesi) davası
  • Miras ortaklığına temsilci atanması
  • Mirasçılık belgesinin iptali
  • Mirasın reddi davası
  • Terekenin borca batık olduğunun tespiti davası
  • Vasi atanması veya vasinin görevinden çekilmesi davası
  • Vasiyetnamenin açılması
  • Zilyetliğin tespiti ve korunması davası
  • Çocuk mallarının korunması davası

 

İHTİSAS MAHKEMELERİ NEDİR?

İhtisas mahkemeleri, belli bir hukuk dalında yer alan davalara bakan mahkemelerdir. En çok bilinen ihtisas mahkemeleri; Aile mahkemesi, Ticaret mahkemesi ve Tüketici mahkemesidir.

İhtisas mahkemeleri her yerde kurulmaz. Nüfusun yoğun olduğu şehirlerde ihtiyaca göre bulunurlar. Açmak istediğiniz davanın ihtisas mahkemelerinin görevine girip girmediğini öğrenmek için aşağıda yer alan üç başlığı da dikkatlice okuyunuz. Yanlış mahkemede dava açarsanız hak kaybına uğrayabilirsiniz.

 

AİLE MAHKEMESİ NEDİR? AİLE MAHKEMESİ HANGİ DAVALARA BAKAR?

Aile mahkemesi hakimler savcılar kurulu tarafından, aile mahkemeleri kanunu ile kurulur. Her şehir merkezinde bir aile mahkemesi kurulması zorunludur.

Aile mahkemesi boşanma davalarına bakan mahkemedir. Bunun dışında aile hukukundan kaynaklanan davalara bakmakla görevli mahkemedir. Aile mahkemesi olmayan yerlerde görevli mahkeme Asliye hukuk mahkemesidir. Yani dava açmanız gereken adliyede aile mahkemesi yoksa Asliye hukuk mahkemesinde dava açmalısınız.

Aile mahkemesi hangi davalara bakar?

Aile mahkemesinin bakmakla görevli olduğu davalar şunlardır:

  • Boşanma davası
  • Nişanın bozulması nedeniyle maddi ve manevi tazminat davası
  • Boşanan kadının bekleme müddetinin (iddet müddeti) kaldırılması
  • Boşanma protokolünün uygulanmasından kaynaklanan davalar,
  • Evlenmenin butlanı veya iptali davası,
  • Yaş küçüklüğü, gaiplik, kısıtlılık davaları
  • Boşanma davasıyla birlikte veya boşanmadan sonra açılan maddi ve manevi tazminat davaları
  • Nafaka davaları
  • Çocuğun velayeti veya velayetin değiştirilmesi davası
  • Boşanmada mal paylaşımı davası
  • Aile konutu şerhi konulması veya şerhin kaldırılması davası
  • Babalık davası, soy bağına itiraz ve iptal davası, soy bağının reddi davası
  • Evlat edinme ve evlatlık ilişkisinin kaldırılması davası
  • Terk ihtarı gönderilmesi
  • Vesayet davası

 

ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ NEDİR? TİCARET MAHKEMESİ HANGİ DAVALARA BAKAR?

Asliye ticaret mahkemesi ticaret kanunu tarafından özel olarak kurulmuş, ticari niteliği olan davalara bakmakla görevli bir ihtisas mahkemesidir. Ticaret mahkemesi görev alanı şu iki başlık altında sayılır.

  1. Davacı ve davalı taraf tacir ise ve dava ticari bir uyuşmazlıktan kaynaklanıyorsa.
  2. Ticaret kanununda özel olarak sayılan davalar.

Özel olarak şunu belirtelim; çek ve senet ile ilgili dava açmak istiyorsanız Asliye ticaret mahkemesinde dava açmalısınız. Çünkü kambiyo senedi denilen kıymetli evraklar ticaret kanununda düzenlenmiştir ve ticaret mahkemesi görev alanı kapsamında kalmaktadır.

Ticaret mahkemesi ile ilgili dikkat etmeniz gereken diğer bir nokta da şudur: Davanın taraflarından birisi ticari bir işletme, diğeri tüketici ise dava tüketici mahkemesinde görülür. Eğer bir bankaya, şirkete, mağazaya, firmaya dava açmak istiyorsanız davanızın tüketici mahkemesinde görülmesi gerekebilir. Bunun için tüketici mahkemesinin görevleri adlı başlığı okuyunuz.

Asliye ticaret mahkemesi görevleri genel olarak şunlardır:

  • Ticari işlerden kaynaklanan her türlü alacak davaları
  • Çek iptali davası
  • İflas ve iflasın ertelenmesi davası
  • Ticari nitelikte menfi tespit, istirdat ve itirazın iptali davası
  • Ticari iş olması nedeniyle her türlü tazminat davası
  • Sigorta hukuku ilgili davalar
  • Ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları ile ilgili hükümler gereği açılacak davalar

 

 

TÜKETİCİ MAHKEMESİ NEDİR? TÜKETİCİ HAKLARI MAHKEMESİ HANGİ DAVALARA BAKAR?

 

Tüketici mahkemesi, Tüketici kanunu ile kurulmuş ve tüketiciler tarafından açılan davalara bakmakla görevli özel mahkemedir.

Açmak istediğiniz dava tüketici mahkemesinin görevine giriyor ve dava açmanız gereken yerde tüketici mahkemesi yoksa asliye hukuk mahkemesinde dava açmalısınız. Tüketici hakları mahkemesi başvuru usulü tüketici haklarının korunmasına dair kanunda düzenlenmiştir.

Öncelikle tüketici ne demek onu açıklamalıyız. Kanuna göre tüketici ticari ve mesleki amaçlarla hareket etmeyen kişidir. Yani satın aldığınız bir mal veya hizmeti ticari veya mesleki amaçlarla kullanmıyorsanız tüketici olarak kabul edilirsiniz. Kendisi hakkında dava açmak istediğiniz kişi de bir tacirse, yani firma, şirket, mağaza vs. ise tüketici mahkemesinde dava açmalısınız.

 

Toparlayacak olursak;

  1. Satın aldığınız mal veya hizmeti ticari ve mesleki amaçlarla kullanmıyorsanız
  2. Bir tacirden, yani şirket, mağaza, firma, müteahhitten, mal veya hizmet satın aldıysanız

davanız tüketici mahkemesi yetki alanına girmektedir ve tüketici mahkemesinde dava açmalısınız.

Tüketici mahkemesi görevler

Tüketici mahkemesi başvuru usulü ile ilgili olarak bilmeniz gereken en önemli husus şudur: Belli miktarın altında kalan uyuşmazlıklar için tüketici mahkemesinde dava açamazsınız. Bunu yerine tüketici hakem heyetine başvurmanız gerekmektedir. 2019 yılı için eğer açmak istediğiniz dava miktarı 5 bin 650 Türk Liradan düşükse tüketici hakem heyetine başvurmanız gerekmektedir.

 

İDARİ YARGININ GÖREV ALANINA GİREN DAVALAR

İdari yargı, adli yargıdan ayrı olarak kurulmuş bir yargı koludur. İdarenin eylem ve işlemlerine karşı açılan bütün davalara karşı açılan davalara bakmakla görevli mahkemeler idari yargıda görev yapar.

İdari yargının görev alanına giren davalarda davalı her zaman idare olmalıdır. Kamu kurumu olmayan bir kişi veya kuruma idare mahkemesinde dava açılamaz. Bu sebeple dava açmak istediğiniz kişi kamu kurumu değilse idari yargı mahkemelerinde dava açamazsınız.

İdare yargıda tam yargı ve iptal davası olmak üzere iki farklı dava açılabilir. İptal davası, idare organları tarafından yapılan bir işlemin iptali ve eski hale getirilmesi amacıyla açılan davaları ifade eder. Tam yargı davası ise, iptal davası dışında kalan bütün davaları ifade eder. Buna idareye karşı açılan tazminat davaları da dahildir.

Bu sebeple:

  1. İdarenin yaptığı bir işlemi iptal ettirmek istiyorsanız idari yargıda iptal davası açmalısınız.
  2. İdarenin işlemlerinden dolayı zarar uğradığınızı düşünüyorsanız idare mahkemesinde tam yargı davası açmalısınız.

Burada dikkat etmeniz gereken önemli bir husus işe şudur: İdareye karşı açacağınız her dava idare mahkemesinde görülmez. Herhangi bir kamu kurumu ile yaşadığınız uyuşmazlık adli yargının görev alanına girebilir. Mesela kamu kurumları ile imzalanan kira sözleşmesi, abonelik sözleşmesi gibi doğrudan “idare” kavramı ile ilgisi bulunmayan davalar adli yargı görev alanına girmektedir.

İdari yargıda doğrudan dava açılabilecek üç mahkeme bulunmaktadır. Bunlar;

  • İdare mahkemesi
  • Vergi mahkemesi
  • Danıştay (çok az durumda doğrudan dava açılır)

Eğer davanızın idari yargıda görülmesi gerektiğine kanaat getirdiyseniz bu mahkemelerden birinde dava açmalısınız. Şimdi İdare mahkemesi ve Vergi mahkemesi görevleri nedir başlıklı yazılarımızı okuyarak fikir sahibi olabilirsiniz.

 

İDARE MAHKEMESİ NEDİR? İDARE MAHKEMESİ HANGİ DAVALARA BAKAR?

İdare mahkemesi, idarenin eylem ve işlemlerine karşı açılan tam yargı ve iptal davalarına bakmakla görevli genel mahkemedir. Vergi mahkemesi ve Danıştay’da açılması gereken davalar hariç bütün idari yargı davaları idare mahkemesinde açılmalıdır. İdare mahkemesi kararları bütün kamu kurumları için bağlayıcı niteliktedir ve kararlar uygulanmalıdır. Ayrıca idare mahkemesi tarafından yürütmeyi durdurma kararı verilebilir.

Yukarıda saydığımız tam yargı ve iptal davaları idarenin temel görevleridir.

İdare mahkemesinin görev alanına giren davalar aşağıdaki gibidir:

  • İdari işlemin iptali
    1. Devlet memurunun tayin, terfi, yer değiştirme cezası, disiplin cezası işlemlerinin iptali
    2. Kamu kurumları tarafından düzenlenen ihalenin iptali
    3. Kamu kurumlarının düzenleyici işlemlerinin iptali
    4. Kamulaştırmanın iptali davaları
  • Tam yargı davaları
    1. İdareye karşı açılan her türlü tazminat davası, idarenin işlemlerinden kaynaklanan her türlü zararın giderilmesi için açılan davalar, idare araçlarının meydana yaptığı kazalardan kaynaklı tazminat davaları
    2. İptal davası dışında kalan bütün davalar

 

İdare mahkemesi dava açma süresi çok önemlidir. Sürenin geçirilmesi halinde bir daha dava açamazsınız.

İdare mahkemesi kararları itirazı, bölge idare mahkemesi görevleri kapsamına girmektedir. Eğer mahkemenin verdiği karar yanlış bulunursa Bölge idare mahkemesi, idare mahkemesinin kararını iptal eder.

 

VERGİ MAHKEMESİ NEDİR? VERGİ MAHKEMESİNİN GÖREVLERİ NELERDİR?

Vergi mahkemesi, idari yargı kolunda kurulmuş özel yetkili mahkemedir. İdare tarafından vergi hukuku ile ilgili yapılmış işlemlerin iptaline ve düzeltilmesine ilişkin davalara bakmakla görevli mahkemedir.

İdare tarafından kesilen vergi cezasının iptali için vergi mahkemesinde dava açılması gerekmektedir. Ayrıca belediye ve diğer kamu kurumları tarafından vergi, harç ve cezaları ile ilgili konulan düzenleyici işlemlere ilişkin iptal davalarına bakmakla görevlidir. Vergi mahkemesi kararları idare organları için bağlayıcıdır. Kesinleşmiş olan vergi mahkemesi kararları idare tarafından uygulanmak zorundadır.

Açmak istediğiniz dava herhangi bir vergi uyuşmazlığı ile ilgiliyse vergi mahkemesinde dava açmalısınız. Vergi mahkemesi dava açma süresi adli yargıdan farklıdır. Süreyi kaçırmanız ciddi hak kaybına uğramanıza sebep olabilir.

Vergi mahkemesinde dava açmak istiyorsanız vergi mahkemesi dava dilekçesi örneğini yazımızın devamında bulabilirsiniz.